Stawski Stanisław h. Korczak (zm. 1490/1), kanonik wileński, biskup łucki.
Pochodził z rodziny średnioszlacheckiej, był synem Jakuba ze Stawów, najpewniej też starszym bratem Mikołaja, który w r. 1474 wpisał się na listę studentów Uniw. Krak. Od rodzinnych dóbr Stawy koło Janowa Podlaskiego przyjął nazwisko Stawski. Majątek po r. 1511 przeszedł w ręce królewskie; w r. 1522 kupił go bp łucki Paweł Holszański i jako klucz stawski włączył do dóbr janowskich biskupstwa.
Po raz pierwszy S. wymieniony został wśród immatrykulowanych na Uniw. Krak. w semestrze letnim 1463; dwa lata później uzyskał bakalaureat na Wydz. Sztuk Wyzwolonych. Nie wiadomo, czy pozostał w Krakowie, ale z pewnością nie zdobył stopnia magistra. Występującego w „Acta rectoralia” w l. 1469–78 bakałarza, a następnie magistra Stanisława, kanonika wileńskiego, nie można utożsamiać ze S-m, bowiem w kapit. wileńskiej zasiadało równocześnie trzech Stanisławów (dziekan, wspomniany magister sztuk i S.). W Krakowie w l. 1469–78 przebywał Stanisław de Lithuania, sprawujący opiekę nad studentem Jerzym z Giedroyciów, jednak Jan Fijałek jednoznacznie utożsamił go z synem Olbrachta z Wilna.
Jako kanonik wileński S. wystąpił 14 V 1478, biorąc udział w posiedzeniu kapit. katedralnej; jest to jedyne świadectwo uczestnictwa S-ego w życiu kapituły. Dn. 9 XI 1483 uzyskał prowizję papieską na biskupstwo łuckie, wakujące po śmierci bp. Marcina Krzeszowskiego; 17 XI t.r. wniesiona została przez penitencjarza Mikołaja Latowskiego pełna opłata prowizyjna. W dokumencie papieskim S. został nazwany kanonikiem Urtnatensis (Urtinatensis), należy to uznać za błąd rzymskiego pisarza. Awans na biskupstwo S. zawdzięczał w. ks. lit. Kazimierzowi Jagiellończykowi, który miał decydujący głos w sprawie obsady godności kościelnych. Jak wynika z najstarszych akt oficjalatu diec. łuckiej w Janowie, 19 III 1484 pełnił już S. swą funkcję przewodząc konsystorzowi. Jeszcze pod koniec t.r., określany był w aktach oficjalatu jako «electus confirmatus Luceoriensis», jego konsekracja musiała zatem nastąpić po 20 XII 1484 a przed 29 IV 1485, gdy wystąpił już jako «dominus episcopus Luceoriensis»; po konsekracji zachował zapewne kanonię wileńską. Rządził diecezją rozległą, ale niezamożną. Jako biskup osobiście sprawował funkcję sędziego, czasem jednak w konsystorzu zastępował S-ego notariusz publiczny imperiali auctoritate Mikołaj, przedstawiany też jako scriba causarum, który wszakże nie był jeszcze oficjałem.
W pierwszych latach po objęciu przez S-a godności biskupa posiedzenia sądu odbywały się często, już jednak od r. 1486 niewiele było spraw rozpatrywanych w konsystorzu, rzadko też przewodził mu biskup. W marcu 1490 uczestniczył S. w zjeździe dostojników kościelnych i świeckich w Grodnie, zwołanym przy okazji zaślubin królewny Anny z ks. zachodniopomorskim Bogusławem; w dokumencie umowy przedślubnej wystawionym 7 III t.r. został wymieniony jako pierwszy na liście świadków i zarazem doradców w. ks. lit. Kazimierza Jagiellończyka. Było to ostatnie znane wystąpienie S-a. Zmarł między 7 III 1490 a 2 XII 1491, kiedy prowizję na biskupstwo łuckie otrzymał archidiakon wileński Jan, syn Mikołaja.
Hierarchia catholica medii aevi, II 181; Niesiecki, I, VIII; Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, W. 1992; Prokop K. R., Sylwetki biskupow łuckich, Biały Dunajec-Ostróg 2001; – Fijałek J., Kościół rzymskokatolicki na Litwie. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę i zachowanie w niej języka ludu po koniec Rzeczypospolitej, w: Polska i Litwa w dziejowym stosunku, W.–Kr. 1914; Ochmański J., Biskupstwo wileńskie w średniowieczu, P. 1972 s. 34–5; Wawrzyńczyk A., Rozwój wielkiej własności na Podlasiu w XV i XVI wieku, Wr. 1951; Wiesiołowski J., Episkopat polski XV w. jako grupa społeczna, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej, W. 1990 IV 294–5; – Acta rectoralia, I; Cod. epist. saec. XV, I/2 nr 252; Elementa ad fontium editiones, I; Kod. katedry i diec. wil., I; Księga promocji Wydz. Sztuk Uniw. Krak.; Metryka Uniw. Krak.; Źródła Dziej., XVII cz. 3; – Arch. Diec. w Siedlcach: Acta officii Janoviensis, t. I, sygn. 1D (mf. w Ośrodku Archiwów, Bibliotek i Muzeów Kośc. w L., nr 954).
Lidia Korczak